Matbaa sektöründe bobin kağıt firesi ve rulo takibi nasıl yapılır?

Matbaa sektöründe bobin kağıt firesi ve rulo takibi, depoya giren ruloların brüt ağırlığından masura ve ambalaj darasının düşülmesi, kalan net kağıdın gramaj ve en bilgisiyle metraja çevrilmesi ve üretime verilen bobinlerin yarım kalması durumunda yeni barkodlarla tekrar stoğa alınması yoluyla yapılır. Türkiye'de e-ticaretin ve paket servislerin yaygınlaşmasıyla birlikte oluklu mukavva, karton ambalaj ve esnek ambalaj sektörü büyük bir büyüme ivmesi yakalamıştır. Bu tesislerde en büyük maliyet kalemi yurt içinden veya yurt dışından tırlarla getirilen devasa kağıt bobinleri durumundadır. Kağıt rulolarının ağırlıkları genellikle bir ton ile üç ton arasında değişir. Matbaa ve ambalaj fabrikaları, üretim bantlarına taktıkları bu bobinlerin ne kadarını ürüne dönüştürdüklerini ve ne kadarını hurda kağıt olarak sattıklarını net olarak bilmek zorundadır. Bobinlerin içinde kalan metrajı hesaplayamayan bir matbaa, deposunda kağıt varmış gibi görünmesine rağmen yeni siparişi basacak uzunlukta malzemesi olmadığını makine durduğunda fark eder.

Yarım kalan bobinlerin metrajı nasıl hesaplanır?

Kağıt ambalaj üretiminde makineler rulo kağıdı çekerek çalışır. Bir müşteri on bin adet karton çanta veya pizza kutusu sipariş ettiğinde, makineye bin kilogramlık tam bir bobin bağlanır. Sipariş tamamlandığında makine durdurulur ve bobinin üzerinde bir miktar kağıt kalır. Matbaacılık dilinde buna yarım bobin adı verilir. Yarım bobini depoya geri kaldırırken üzerinde kaç metre kağıt kaldığını hesaplamak, bir sonraki siparişin planlanması için mecburi bir adımdır. Metraj hesabı yapabilmek için kağıdın üç temel özelliğinin bilinmesi gerekir. Bunlar net ağırlık, rulo eni ve metrekare gramajıdır. Örneğin, depoya geri dönen yarım bobin tartıldığında ağırlığı dört yüz on kilogram gelsin. Bobinin tam ortasında bulunan karton borunun, yani masuranın ağırlığı standart olarak on kilogramdır. Bu durumda bobinde kalan net kağıt ağırlığı dört yüz kilogram olur. Kağıdın eninin iki yüz santimetre, yani iki metre olduğunu ve kalınlığının metrekarede yüz yirmi gram olduğunu varsayalım. Önce elimizdeki kağıdın toplam yüzey alanını buluruz. Dört yüz kilogramlık kağıt, dört yüz bin grama eşittir. Dört yüz bin gramı, metrekare ağırlığı olan yüz yirmi grama böldüğümüzde kağıdın toplam alanının üç bin üç yüz otuz üç metrekare olduğunu buluruz. Toplam alanı, kağıdın eni olan iki metreye böldüğümüzde rulonun içinde tam olarak bin altı yüz altmış altı metre uzunluğunda kağıt kaldığını hesaplarız. Depo sorumlusu bu hesabı yaptıktan sonra rulonun üzerine Kalan Metraj: 1666 metre yazan yeni bir etiket yapıştırır ve ruloyu rafa kaldırır.

Kenar kesim firesi ve hazırlık firesi maliyeti nasıl etkiler?

Kağıt bobinleri makineye bağlandıktan sonra ilk metreler hiçbir zaman doğrudan ürüne dönüşmez. Makinenin mürekkep ayarlarının yapılması, renklerin oturması ve kesim bıçaklarının hizalanması için makine bir süre boşta veya hatalı baskı yaparak çalışır. Bu aşamada ortaya çıkan fireye hazırlık firesi denir. Hazırlık firesi özellikle düşük adetli siparişlerde maliyeti çok yükseltir. Bin adetlik bir baskı için makine ayarı yaparken iki yüz metre kağıt çöpe gidiyorsa, bu kayıp doğrudan müşteriye verilen fiyata yansıtılmalıdır. Bunun yanı sıra ambalaj üretiminde kenar kesim firesi oluşur. Müşterinin sipariş ettiği kutu şablonu, iki metre enindeki kağıda tam olarak oturmayabilir. Bıçaklar kartonu keserken kağıdın sağından ve solundan beşer santimetrelik şeritler kesilerek atılır. Saniyede metrelerce kağıt çeken bir oluklu mukavva hattında, sağdan ve soldan atılan bu ince şeritler gün sonunda tonlarca hurda kağıt anlamına gelir. İşletmeler bu kenar firelerini vakum sistemleriyle çekerek balya makinelerinde presler ve geri dönüşüm firmalarına satar. Ancak hurda kağıdın satış fiyatı, orijinal bobin kağıdının alış fiyatından çok daha düşüktür. Bu nedenle matbaa işletmeleri, planlama yaparken siparişleri kağıt enine en uygun şekilde yerleştirmeye çalışarak kenar firelerini en aza indirir.

Bobinlerin depodaki barkod takibi neden önemlidir?

Yarım bobinler depoya geri döndüğünde, eğer doğru şekilde etiketlenmez ve takip edilmezse ölü stok haline gelir. Matbaa depolarında birbirine benzeyen, ambalajı yırtılmış ve üzerinde bilgi yazmayan onlarca yarım rulo bulmak sıradan bir durumdur. Operatörler yeni bir iş emri geldiğinde depoda uygun kağıt aramakla vakit kaybeder. Üzerinde etiket olmayan bir bobinin kaç metre kağıt barındırdığını gözle tahmin etmek imkansızdır. Eğer operatör göz kararı bir bobin seçip makineye bağlarsa ve işin ortasında kağıt biterse, makine durur. Yeni bir bobin getirilmesi, tekrar ayar yapılması ve yeniden hazırlık firesi verilmesi gerekir. Bu zincirleme zaman ve malzeme kaybını önlemek için her bobinin üzerine depoya girdiği an bir barkod yapıştırılır. Rulo yarım kalıp depoya dönerken, operatör barkodu okutarak sistemde rulonun yeni ağırlığını günceller. Sistem barkodu taradığında, rulonun geçmişte hangi işlerde kullanıldığını, ana tedarikçisinin kim olduğunu ve anlık kalan metrajını anında gösterir.

Matbaa üretim yazılımları kağıt sarfiyatını nasıl ölçer?

Kağıt ambalaj tesislerinde metraj hesaplarını sürekli elde yapmak, insan hatasına çok açıktır ve veri girişlerinin gecikmesine sebep olur. Sektörün dinamiği çok hızlı olduğu için, işletmeler bu hesaplamaları otomatikleştiren sistemler kurar. Bu noktada sektörel yazılımların önemi ortaya çıkar. Kağıt ve matbaa sektörü için geliştirilen yazılımlar, üretim makinelerinin sayaçlarından doğrudan veri alır. Makine ne kadar kağıt çektiğini santimetre hassasiyetinde sayar ve yazılıma iletir. Planlanan tüketim ile makineden gelen gerçek tüketim arasındaki fark, o siparişin fire oranını verir. Operatör işi bitirdiğinde dokunmatik ekrandan yarım bobin dönüşü tuşuna basar. Sistem, makineden çekilen metrajı bobinin orijinal metrajından çıkararak kalan uzunluğu kendiliğinden hesaplar ve yeni barkodu yazıcıdan çıkarır. Ayrıca satın alma departmanı, depodaki kağıt stoklarını tonaj bazında değil, en, gramaj ve metraj bazında izler. Üretim modülleri sayesinde hangi müşterinin hangi kutusu için ne kadar hazırlık firesi ve kenar firesi verildiği detaylı raporlanır. İşletme sahibi, hurda satışından gelen gelir ile üretimdeki kağıt kaybını karşılaştırarak tesisin genel verimliliğini rakamlarla ölçer.

Özet

Matbaa ve kağıt ambalaj sektöründe karlılığın temel şartı, bobin halindeki kağıtların milimetrik düzeyde takip edilmesidir. Üretim bantlarından yarım dönen ruloların metrajı, ağırlık, en ve gramaj formülüyle hesaplanarak mutlaka yeni barkodlarla etiketlenmelidir. Makine ayarları sırasında verilen hazırlık fireleri ve bıçaklardan artan kenar fireleri, ürün maliyetlerine eklenmesi gereken gizli giderlerdir. Depoda barkodsuz şekilde bekleyen ve özellikleri bilinmeyen kağıtlar, makinelerin aniden durmasına ve zaman kayıplarına yol açar. İşletmeler makinelerle entegre çalışan yazılımlar sayesinde kağıt sarfiyatını anlık olarak izler, kalan metrajları otomatik hesaplar ve fireleri asgari düzeyde tutarak hammadde maliyetlerini düşürür.