Esnek ambalaj imalatında rulo takibi ve tartım hesabı nasıl yapılır?

Esnek ambalaj imalatında rulo takibi ve tartım hesabı, ekstrüzyon makinesinden çıkan naylon filmin brüt kilosunun kantarda tartılması, üzerindeki etiket bilgisiyle barkodlanması, baskı ile dilme aşamalarında oluşan kenar kesim firelerinin düşülerek net ürün metrajının hesaplanmasıyla yürütülür. Plastik poşetler, gıda ambalajları ve streç filmler esnek ambalaj sektörünün temel üretim kalemleridir. Bu tesislerde üretim, adet veya kutu üzerinden değil, kilogram ve metraj üzerinden ilerler. Depoya granül formunda giren hammadde, makinede eriyip şeffaf bir rulo haline gelir. Müşteri ise genellikle ürünü kilogram başına fiyatlandırarak veya bin adetlik baskılı rulo olarak satın alır. Üretim bandı boyunca rulonun üzerine eklenen mürekkep, laminasyon tutkalı ve masura ağırlığı toplam kiloyu sürekli değiştirir. Bir bobinin hangi aşamada ne kadar fire verdiğini tartım ile takip edemeyen bir işletme, gün sonunda hammadde deposu ile mamul deposu arasında büyük gramaj farkları yaşar. Bu yazıda, esnek ambalaj fabrikalarında kilo ve metraj dengelemesinin nasıl yapıldığını detaylandırıyoruz.

Ekstrüzyon hattında rulo ağırlığı ve metraj ilişkisi nasıl kurulur?

Esnek ambalajın ilk üretim aşaması ekstrüzyon, yani film çekme işlemidir. Polietilen veya polipropilen granül hammaddeler makinenin hunisine dökülür, ısı ile eritilir ve hava basıncı ile balon şeklinde şişirilerek ince bir film tabakasına dönüştürülür. Çekilen bu film, makinenin sonunda karton veya plastik bir borunun üzerine sarılarak rulo bobin haline gelir. Bir müşteri yüz bin adet ekmek poşeti sipariş ettiğinde, planlama departmanı bu poşetlerin toplam kaç kilogram naylon filme denk geldiğini hesaplamak zorundadır. Burada kalınlık ve en belirleyicidir. Film kalınlığı yirmi mikron olan, altmış santimetre enindeki bir malzemenin bir metresinin kaç gram geldiği önceden matematiksel olarak bellidir. Ekstrüzyon operatörü makineye siparişi girer ve makine sarmaya başlar. Rulo yeterli kalınlığa ulaştığında operatör filmi keser. Tartıya konan rulo iki yüz elli kilogram gelir. Ancak bu iki yüz elli kilogramın tamamı film değildir. İçindeki masuranın darası ortalama dört kilogramdır. Brüt ağırlıktan masura çıkarıldığında filmin net ağırlığı iki yüz kırk altı kilogram olarak bulunur. Makineden çıkan her rulonun üzerine net ve brüt ağırlığı belirten, o vardiyanın bilgilerini taşıyan bir barkod yapıştırılır. Rulolar tartılarak kayıt altına alınmazsa, sonraki baskı işleminde makineye eksik malzeme girer ve sipariş yarım kalır.

Baskı ve laminasyon süreçlerinde oluşan fireler maliyete nasıl yansır?

Şeffaf filmler, müşterinin tasarımına göre flekso veya rotogravür baskı makinelerine girer. Baskı aşaması, esnek ambalaj üretiminde en yüksek firenin verildiği yerdir. İki yüz kırk altı kilogramlık şeffaf rulo baskı makinesine bağlanır. Renklerin tam olarak üst üste oturması ve mürekkep tonunun onaylanması için makine bir süre çalıştırılır. Bu ayarlama sırasında onlarca metre film üzerine karışık mürekkep bulaşmış şekilde boşa akar. Bu fireye baskı hazırlık firesi denir. Baskı onaylandıktan sonra makine gerçek hızına çıkar. Ancak film yüzeyine uygulanan mürekkep, kurumadan önce belirli bir gramaja sahiptir. İki yüz kırk altı kilogramlık rulo, üzerine baskı yapıldıktan sonra tartıldığında iki yüz kırk sekiz kilogram gelebilir. Üzerine eklenen iki kilogram, malzemenin üzerindeki mürekkebin ve solventin katılaşmış halidir. Eğer işletme bu rulonun üzerine başka bir film daha lamine ediyorsa, araya sürülen laminasyon tutkalı da toplam kiloyu artırır. Maliyet hesabı yapılırken filmin maliyeti ayrı, üzerine basılan mürekkebin ve tutkalın kilo maliyeti ayrı hesaplanarak toplanmalıdır.

Dilme makinesinde kenar kesim firesi hesabı nasıl yapılır?

Baskı ve laminasyon işlemlerinden geçen büyük rulolar, müşterinin kullanacağı nihai ebatlara getirilmek üzere dilme makinesine alınır. Altmış santimetre enindeki bobin, on beşer santimetrelik dört ayrı bobine dilinecekse, kesim sırasında bıçakların düzgün çalışması ve baskı kenarlarındaki taşmaların atılması için malzemenin sağından ve solundan birer santimetrelik şeritler kesilir. Kilometrelerce uzunluğundaki rulodan kesilen bu ince kenar şeritleri, makinenin yanındaki vakum borularıyla emilerek hurda toplama alanına gönderilir. Baskılı malzeme olduğu için bu hurdanın geri dönüşüm değeri çok düşüktür ve işletme için doğrudan zarar hanesine yazılır. İki yüz elli kiloluk bir rulonun dilinmesi bittiğinde, ortaya çıkan dört küçük rulonun toplam ağırlığı iki yüz kırk kilograma düşebilir. Aradaki on kilogramlık fark, kenar firesi ve ayar firesidir. Kilo üzerinden satılan ambalajlarda bu ağırlık kaybı doğrudan fatura bedelini düşüreceği için işletmeler baştan bu fire oranını fiyatlarına yedirmek zorundadır.

Ambalaj sektörü üretim yazılımları rulo barkodlama işlemini nasıl yürütür?

Fabrikada günde yüzlerce rulo çekilir, basılır, dilinir ve sevk edilir. Her bir rulonun brüt kilosu, net kilosu, kalan metrajı ve içindeki masuranın ağırlığı sürekli değişir. Operatörlerin kantardaki kiloyu bir kağıda yazıp ofise göndermesiyle bu karmaşık takip yürütülemez. Modern ambalaj fabrikaları, kantar ile entegre çalışan ambalaj sektörü yazılımları kullanır. Rulo tartıya konduğunda, kantar veriyi doğrudan yazılıma gönderir. Sistem, rulo barkodunu okuyarak içindeki masura darasını kendiliğinden düşer ve net metrajı hesaplar. Operatör üretim modülleri üzerinden iş emrini başlattığında, makineye giren rulonun bilgisi sisteme düşer. İş bittiğinde ise makineden çıkan yeni rulolar için sistem otomatik yeni barkodlar basar. Bu üretim takip sistemi, işletmenin hammadde deposuna giren polietilen ile mamul deposundan çıkan ambalaj arasındaki tam kilo dengesini kurar, firelerin hangi makinede kimin vardiyasında yaşandığını belgeler ve yöneticilere net bir maliyet analizi sunar.

Özet

Esnek ambalaj imalatında üretim birimi olarak genellikle kilogram ve metraj kullanıldığı için, her makine çıkışında ruloların tartılması ve barkodlanması zorunludur. Ekstrüzyon hattında çekilen şeffaf filmlerin net ağırlığı bulunurken masura ağırlığı düşülmeli, baskı aşamasında ise malzemeye eklenen mürekkep ve tutkal ağırlığı maliyete dahil edilmelidir. Dilme işleminde ortaya çıkan kenar kesim fireleri, üretimin geri döndürülemez kayıpları arasındadır. Saniye saniye değişen bobin ağırlıklarının manuel olarak defterlerde izlenmesi imkansızdır. İşletmeler, elektronik kantarlara bağlı sektörel üretim yazılımları kullanarak malzeme hareketlerini kayıt altında tutar, fire oranlarını gerçeğe en yakın şekilde ölçer ve satış fiyatlandırmasını bu tartım verilerine göre güvenle yapar.